Đau Lưng: Tại Sao Phim MRI Của Bạn Có Thể Đang Nói Dối Và 4 Sự Thật Thay Đổi Cuộc Chơi Khác

Giới thiệu

Hầu hết chúng ta đều đã từng trải qua cơn đau thắt lưng ít nhất một lần. Đó là một trong những lý do phổ biến nhất khiến người ta phải nghỉ làm và đi khám bác sĩ. Khi cơn đau ập đến, phản ứng tự nhiên của chúng ta là lo lắng, sợ rằng có một tổn thương nghiêm trọng nào đó trong cột sống. Chúng ta thường vội vã tìm kiếm câu trả lời từ phim X-quang hay MRI, tin rằng nghỉ ngơi tại giường là tốt nhất và một chẩn đoán như “thoát vị đĩa đệm” nghe như một bản án.

Tuy nhiên, khoa học hiện đại đã lật tẩy nhiều niềm tin cố hữu này. Sự thật về đau lưng thường gây ngạc nhiên và đi ngược lại với trực giác của chúng ta. Hiểu rõ những sự thật này có thể thay đổi hoàn toàn cách bạn đối mặt và quản lý cơn đau của mình. Bài viết này sẽ tiết lộ năm sự thật đáng kinh ngạc và có tác động mạnh mẽ nhất về đau thắt lưng, dựa trên các nghiên cứu khoa học uy tín.

1. Chẩn đoán hình ảnh (như MRI) thường không đáng tin như bạn nghĩ

Khi bị đau lưng, mong muốn đầu tiên của nhiều người là được chụp MRI hoặc X-quang để “nhìn thấy” nguyên nhân. Chúng ta tin rằng một tấm phim sẽ chỉ ra chính xác “vấn đề” cần sửa chữa. Nhưng sự thật lại phức tạp hơn nhiều: chẩn đoán hình ảnh thường phát hiện ra những “bất thường” không hề liên quan đến cơn đau của bạn.

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng một tỷ lệ lớn những người hoàn toàn không bị đau lưng lại có những kết quả “bất thường” trên phim chụp cột sống của họ.

Dữ liệu cụ thể từ các nghiên cứu tổng quan cho thấy:

• Tỷ lệ thoát vị nhân nhầy ở những người không có triệu chứng dao động từ 29% ở độ tuổi 20 đến 43% ở độ tuổi 80.

• Phạm vi hẹp ống sống ở những người không có triệu chứng là từ 0% đến 56%.

Chính vì lý do này, các chuyên gia và hướng dẫn y tế hiện nay khuyến cáo không nên chụp chiếu thường quy cho các trường hợp đau thắt lưng không đặc hiệu. Những gì chúng ta từng gọi là “bất thường” thực chất thường chỉ là những thay đổi bình thường do lão hóa, giống như nếp nhăn ở bên trong cơ thể. Vấn đề không nằm ở cột sống của bạn, mà nằm ở cách diễn giải lỗi thời của chúng ta về những hình ảnh đó.

2. Cơn đau của bạn không chỉ đơn thuần là tổn thương vật lý

Chúng ta thường nghĩ rằng mức độ đau đớn tỷ lệ thuận với mức độ tổn thương vật lý. Tuy nhiên, khoa học đã chứng minh rằng cơn đau là một trải nghiệm phức tạp hơn nhiều so với cảm giác đơn thuần về tổn thương mô (gọi là “cảm thụ đau” – nociception).

Cơn đau không chỉ là một tín hiệu vật lý, mà nó còn bao gồm các yếu tố về cảm xúc, nhận thức và hành vi. Hãy nghĩ về nó như thế này: một vết cắt giấy nhỏ (tổn thương mô) có thể không gây chú ý vào một ngày bạn vui vẻ, nhưng nó có thể gây đau nhói và khó chịu tột độ nếu bạn đang căng thẳng và vội vã. Tổn thương vật lý là như nhau, nhưng trải nghiệm cơn đau thì hoàn toàn khác. Đó là lý do tại sao tâm trạng và suy nghĩ của bạn lại có sức ảnh hưởng lớn đến vậy.

Mối tương quan thấp giữa những gì phim chụp cho thấy và các triệu chứng một người cảm nhận được giải thích bởi mô hình sinh học-tâm lý-xã hội. Một trong những phân loại kinh điển đã mô tả rất rõ điều này:

Cơn đau có thể được phân loại thành các thành phần: cảm giác-phân biệt, cảm xúc-động lực, và nhận thức-đánh giá.

Việc hiểu ra điều này vô cùng quan trọng. Nó giải thích tại sao các phương pháp điều trị không trực tiếp tác động vào bệnh lý thể chất (như các liệu pháp tâm lý) lại có thể mang lại hiệu quả sâu sắc, trong khi các can thiệp trực tiếp vào bệnh lý (như phẫu thuật) đôi khi lại không giúp giảm đau.

3. Thoát vị đĩa đệm có thể tự lành một cách đáng kinh ngạc

“Thoát vị đĩa đệm” là một chẩn đoán nghe rất đáng sợ. Hầu hết mọi người đều liên tưởng nó với những cơn đau dữ dội, tình trạng tàn tật và khả năng phải phẫu thuật.

Tuy nhiên, sự thật đáng mừng là hầu hết các đĩa đệm bị thoát vị đều có khả năng tự thoái lui và chữa lành mà không cần bất kỳ can thiệp nào. Cơ thể chúng ta có một cơ chế tự sửa chữa đáng kinh ngạc. Thậm chí, các thống kê còn cho thấy một sự thật đáng ngạc nhiên hơn: các dạng thoát vị càng nặng thì khả năng tự lành càng cao.

Các thống kê cho thấy một sự thật đáng kinh ngạc về khả năng tự chữa lành của cơ thể, ngay cả với các dạng thoát vị khác nhau:

• Hơn 40% các trường hợp phình đĩa đệm (protruded discs – dạng nhẹ nhất) tự thoái lui.

• 70% các trường hợp lồi đĩa đệm (extruded discs – dạng trung bình) tự thoái lui.

• Hơn 90% các trường hợp thoát vị có mảnh rời (sequestered discs – dạng nặng nhất) tự thoái lui một cách tự nhiên.

Thông tin này mang lại sức mạnh và hy vọng, cho thấy rằng việc quản lý bảo tồn (không phẫu thuật) thường là một con đường rất hiệu quả để phục hồi.

4. Nằm nghỉ tại giường có thể khiến tình trạng tồi tệ hơn

Khi lưng bạn đau nhói, bản năng mách bảo bạn hãy nằm yên một chỗ. Trong nhiều thập kỷ, nghỉ ngơi tại giường là lời khuyên tiêu chuẩn. Tuy nhiên, đây là một quan niệm sai lầm đã bị bác bỏ.

Nghiên cứu hiện đại và các hướng dẫn y khoa đều chỉ ra rằng việc duy trì hoạt động là một phương pháp điều trị hiệu quả hơn nhiều. Nghỉ ngơi quá nhiều thực sự có thể làm cho cơn đau kéo dài hơn, trong khi việc tiếp tục các hoạt động hàng ngày và tập thể dục nhẹ nhàng (như đi bộ) sẽ giúp tăng tốc độ phục hồi.

Thực tế, trong một cuộc tổng kết các hướng dẫn thực hành lâm sàng, 11 trên 12 hướng dẫn đã khuyến cáo chống lại việc nghỉ ngơi tại giường đối với đau thắt lưng cấp tính.

5. Tâm trí của bạn là một công cụ mạnh mẽ—cả trong việc gây ra và làm giảm cơn đau

Tiếp nối ý tưởng ở mục #2, các yếu tố tâm lý đóng một vai trò cực kỳ quan trọng trong trải nghiệm đau lưng, đặc biệt là khi nó trở thành mãn tính. Một trong những mô hình quan trọng nhất để hiểu điều này là “mô hình sợ hãi-né tránh”.

Mô hình này mô tả cách việc diễn giải sai cơn đau như một dấu hiệu của tổn thương thể chất nghiêm trọng có thể dẫn đến sợ hãi và né tránh các hoạt động, cử động. Sự né tránh này tạo ra một “vòng luẩn quẩn của lo âu, né tránh, mất khả năng vận động và cơn đau ngày càng tồi tệ hơn”.

Hãy tưởng tượng: bạn cảm thấy hơi đau khi cúi xuống, vì vậy bạn bắt đầu sợ và tránh cúi xuống. Do ít vận động, cơ lưng của bạn yếu đi, khiến cho lần cúi xuống tiếp theo còn dễ gây đau hơn. Nỗi sợ của bạn tăng lên, và bạn càng tránh vận động hơn. Đó chính là vòng luẩn quẩn.

Các yếu tố nguy cơ tâm lý khác như suy nghĩ tiêu cực hóa (catastrophizing), kỳ vọng tiêu cực, lo âu và trầm cảm đều có liên quan đến kết quả điều trị kém hơn và sự tiến triển từ đau cấp tính sang mãn tính.

Tuy nhiên, mặt tích cực là khi đã hiểu được những cơ chế này, chúng ta có thể can thiệp. Các liệu pháp hành vi, chẳng hạn như liệu pháp nhận thức hành vi (CBT), có thể rất hiệu quả trong việc giúp mọi người quản lý cơn đau bằng cách thay đổi suy nghĩ và hành vi của họ liên quan đến nó.

Kết luận

Sự hiểu biết của chúng ta về đau thắt lưng đã phát triển từ một vấn đề cơ học đơn giản thành một tình trạng sinh học-tâm lý-xã hội phức tạp. Những gì bạn vừa đọc không chỉ là thông tin thú vị—chúng là những công cụ mạnh mẽ. Chúng trao cho bạn quyền kiểm soát, giúp bạn giảm bớt nỗi sợ hãi không cần thiết và hướng bạn đến những chiến lược phục hồi hiệu quả nhất.

Thông điệp đáng nhớ nhất chính là cơ thể bạn có khả năng tự chữa lành, việc duy trì hoạt động là chìa khóa, và cách bạn suy nghĩ về cơn đau có thể ảnh hưởng sâu sắc đến quá trình hồi phục.

Với những hiểu biết mới này, bạn sẽ thay đổi cách tiếp cận cơn đau lưng của mình như thế nào trong lần tới?